James Carter στο Gazarte: Ο σαξοφωνίστας που είχε τον «Trane» στο όνομα της πρώτης του μπάντας

Στο Ντιτρόιτ της δεκαετίας του '80, ένα πιτσιρίκι έπαιζε σε μια εφηβική μπάντα που λεγόταν Bird-Trane-Sco-NOW!!. Bird για τον Charlie Parker, Trane για τον John Coltrane. Σαράντα και κάτι χρόνια μετά, ο James Carter γυρίζει την Ευρώπη για να γιορτάσει τα 100 χρόνια από τη γέννηση του δεύτερου — και την Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2026 η περιοδεία σταματά στην Αθήνα.

Ένα σπίτι στο Ντιτρόιτ, γεμάτο θόρυβο

Ο James Carter γεννήθηκε στις 3 Ιανουαρίου 1969 στο Ντιτρόιτ. Σύμφωνα με το επίσημο βιογραφικό του, μεγάλωσε με πέντε αδέρφια που όλα έπαιζαν κάτι, σε ένα σπίτι όπου από το πικάπ περνούσαν οι Beatles, το funk και ο Hendrix. Η ξαδέρφη του είναι η βιολονίστρια της τζαζ Regina Carter — οι δυο τους θα ηχογραφούσαν μαζί αργότερα, στο Chasin' the Gypsy του 2000.

Σαξόφωνο έπιασε στα 11. Πέρασε από τα χέρια του τρομπετίστα Marcus Belgrave, θεσμού της τζαζ του Ντιτρόιτ, και του Donald Washington, στο νεανικό σύνολο του οποίου — τους Bird-Trane-Sco-NOW!! — έμαθε ότι η παράδοση δεν διαβάζεται, παίζεται. Στο Blue Lake Fine Arts Camp του Μίσιγκαν έγινε το νεότερο μέλος του διδακτικού του προσωπικού. Στα 16, το 1985, έκανε την πρώτη του περιοδεία στη Σκανδιναβία με την International Jazz Band. Στα 17 μοιραζόταν ήδη σκηνή με τον Wynton Marsalis.

Η βραδιά του 1988 που άλλαξε τα πάντα

Στις 31 Μαΐου 1988, στο Detroit Institute of Arts, ο Lester Bowie των Art Ensemble of Chicago χρειαζόταν έναν σαξοφωνίστα της τελευταίας στιγμής. Τον βρήκε στο πρόσωπο του 19χρονου Carter. Το «έλα να παίξεις απόψε» έγινε πρόσκληση στη Νέα Υόρκη τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, με το νέο σχήμα του Bowie στο Carlos 1. Περίπου δύο χρόνια αργότερα ο Carter είχε μετακομίσει οριστικά στη Νέα Υόρκη.

Ακολούθησαν συνεργασίες που σπάνια χωράνε στο ίδιο βιογραφικό: Julius Hemphill, World Saxophone Quartet, Mingus Big Band, Dee Dee Bridgewater, Herbie Hancock, Christian McBride, ακόμα και ο Ginger Baker των Cream. Το ντεμπούτο του, JC on the Set, κυκλοφόρησε πρώτα στην Ιαπωνία από τη DIW, όταν ο Carter ήταν μόλις 23 ετών, και, όπως σημειώνει το AllMusic, η κριτική το υποδέχτηκε ως ένα από τα πιο εντυπωσιακά ντεμπούτα σαξοφωνίστα εδώ και δεκαετίες.

Συλλέκτης, ηθοποιός, βαρύτονος

Τρία πράγματα που ακόμα και φανατικοί ακροατές της τζαζ συχνά δεν ξέρουν για τον James Carter:

• Είναι συλλέκτης vintage σαξοφώνων και θεωρείται αυθεντία στο θέμα. Στη συλλογή του υπάρχει όργανο που έπαιζε κάποτε ο Don Byas, ένας από τους μεγάλους τενορίστες της swing εποχής.
• Έπαιξε τον Ben Webster στον κινηματογράφο. Στο «Kansas City» του Robert Altman (1996), σύγχρονοι τζαζίστες υποδύθηκαν τους θρύλους της δεκαετίας του '30 — ο Joshua Redman ήταν ο Lester Young, ο Carter ήταν ο Webster — και οι jam sessions γυρίστηκαν σε πραγματικό χρόνο.
• Ο βαρύτονος είναι το «σπίτι» του. Έχει κερδίσει επανειλημμένα τις ψηφοφορίες κριτικών και αναγνωστών του DownBeat στο βαρύτονο σαξόφωνο, και το 2023 κυκλοφόρησε το Un, έναν ολόκληρο δίσκο με σόλο βαρύτονο, χωρίς κανέναν άλλο μουσικό δίπλα του.

Όποιος τον έχει ακούσει ζωντανά ξέρει ότι η τεχνική είναι το λιγότερο. Ο Carter χρησιμοποιεί το όργανο σαν προέκταση της φωνής του: από τα βαριά, σχεδόν γήινα χαμηλά του βαρύτονου μέχρι τα εκρηκτικά ξεσπάσματα στο τενόρο και τα υγρά, τραγουδιστά σόλο στο σοπράνο. Δεν παίζει ένα πρόγραμμα· συνομιλεί με τους μουσικούς του, με τον χώρο, με το κοινό. Μια γνώριμη μελωδία μπορεί να στρίψει απότομα σε funk, σε free, σε κάτι που δεν έχει ακόμα όνομα.

Επιλεγμένη δισκογραφία

Γιατί Coltrane, γιατί τώρα

Ο John Coltrane γεννήθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου 1926. Το «Supreme» στον τίτλο της περιοδείας δεν χρειάζεται εξήγηση για όποιον έχει λιώσει το A Love Supreme. Για τον Carter, όμως, το πρόγραμμα αυτό δεν είναι επετειακή υποχρέωση. Ο «Trane» ήταν στο όνομα της πρώτης του μπάντας, και το 2001 είχε ήδη βρεθεί στο Ballads: Remembering John Coltrane της τραγουδίστριας Karrin Allyson. «Η μουσική και η ζωή δεν χωρίζονται», λέει ο ίδιος στο βιογραφικό της περιοδείας.

Το Coltrane: A Centennial Supreme (στην Αθήνα ανακοινώνεται ως «Trane: A Centennial Supreme») γυρίζει την Ευρώπη από την άνοιξη, σε διαφορετικά σχήματα ανά σταθμό: organ trio στο Ελσίνκι και το Αμβούργο τον Μάιο, κουιντέτο στο Nice Jazz Festival τον Ιούλιο, κουαρτέτο στο Akbank Jazz Festival της Κωνσταντινούπολης στις 3 Οκτωβρίου, Blue Note του Λονδίνου τον Νοέμβριο. Όταν πέρασε από την Αυστρία τον Μάιο, η αυστριακή Der Standard έγραψε για ένα πρόγραμμα με τα «A Love Supreme», «My Favorite Things» και «Naima», με τον Carter να διαλύει και να ξαναστήνει το υλικό αντί να το αναπαράγει ευλαβικά. Το setlist της Αθήνας, φυσικά, μπορεί να διαφέρει.

Ακούστε τον πριν τον δείτε

Το Live From Newport Jazz είναι ο καλύτερος τρόπος να ακούσεις το σχήμα που έρχεται στην Αθήνα: ηχογραφήθηκε στο Newport Jazz Festival του 2018, με παραγωγό τον Don Was, και έφτασε στο top 10 του τζαζ τσαρτ του Billboard.

Και για μια γενική εικόνα της πορείας του:

Τι να περιμένεις στο Gazarte

Στην Αθήνα ο Carter έρχεται με το James Carter Organ Trio: τον Gerard Gibbs στο Hammond B3 και τον Alex White στα τύμπανα, και οι δύο παιδιά του Ντιτρόιτ. Ο Gibbs θεωρείται μαθητής του Richard «Groove» Holmes, και το τρίο είναι γνωστό για ένα ιδρωμένο κράμα soul-jazz, funk και blues. Το ενδιαφέρον είναι ακριβώς εκεί: ο Coltrane των τελευταίων του χρόνων προσπαθούσε να ξεφύγει από τα grooves, ενώ ένα organ trio ζει μέσα σε αυτά. Πώς θα συναντηθούν τα δύο, θα το μάθουμε στις 13 Οκτωβρίου στην κεντρική σκηνή του Gazarte.

Αν σε έπιασε η όρεξη να ξεσκονίσεις το δικό σου σαξόφωνο — ή να αγοράσεις το πρώτο — ρίξε μια ματιά στις επιλογές σαξοφώνων στο Thomann.

Όλα όσα πρέπει να ξέρεις

Πότε παίζει ο James Carter στην Αθήνα;

Την Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2026 στο Gazarte Main Stage. Σύμφωνα με τη διοργάνωση, οι πόρτες ανοίγουν στις 20:00 και η συναυλία ξεκινά στις 21:00.

Πόσο κοστίζουν τα εισιτήρια για τον James Carter;

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της διοργάνωσης, από 35€ έως 65€, ανάλογα με τη ζώνη. Τα εισιτήρια διατίθενται μέσω του More.com.

Ποιοι παίζουν μαζί με τον James Carter;

Ο Gerard Gibbs (Hammond B3) και ο Alex White (τύμπανα).

Πού βρίσκεται το Gazarte;

Στο Γκάζι, περίπου 20 μέτρα από τον σταθμό μετρό Κεραμεικός.

Υπάρχει άλλη συναυλία για τα 100 χρόνια του Coltrane στην Αθήνα;

Ναι. Στις 29 Οκτωβρίου 2026, στην ίδια σκηνή, ο πιανίστας Emmet Cohen παρουσιάζει πρόγραμμα για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Miles Davis και του John Coltrane. Δύο βραδιές, δύο ματιές στην ίδια επέτειο.

Εκατό χρόνια μετά, ο Coltrane δεν χρειάζεται μουσεία. Χρειάζεται ανθρώπους σαν τον Carter, που θα τον πάρουν και θα τον ξαναπαίξουν σαν να γράφτηκε χθες. Τα λέμε στο Γκάζι.